Enzymy paszowe — fitaza, ksylanaza i strawniejsza pasza
Część składników paszy ptak trawi słabo, a niektóre wręcz blokują wchłanianie fosforu. Enzymy paszowe pomagają to zmienić: fitaza uwalnia fosfor z fitynianów, a ksylanaza i beta-glukanaza rozbijają trudne włókna. Efekt jest podwójny — mniej azotu i fosforu w środowisku oraz tańsza, lepiej wykorzystana pasza. Tłumaczymy, jak to działa i co dają poszczególne enzymy.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Pasza dla drobiu to przede wszystkim zboża i śruty roślinne, a w nich kryją się składniki, których ptak nie potrafi dobrze strawić. Fosfor bywa „zamknięty" w fitynianach, a lepkie włókna (tzw. NSP) utrudniają wchłanianie pozostałych składników i rozluźniają odchody. Enzymy paszowe to białka, które rozkładają te trudne związki, dzięki czemu ptak wyciąga z paszy więcej, a do środowiska trafia mniej niewykorzystanych składników.
Po co dodawać enzymy do paszy?
Powód jest dwojaki: środowiskowy i ekonomiczny. Fitaza uwalnia fosfor z fitynianów, więc można dodać mniej drogiego fosforu nieorganicznego, a do gnojowicy trafia go mniej. Ksylanaza i beta-glukanaza rozkładają lepkie włókna nieskrobiowe (NSP), poprawiając strawność i osuszając ściółkę, co sprzyja kondycji łap. Proteaza wspomaga trawienie białka, ograniczając wydalanie azotu. Razem przekłada się to na lepsze wykorzystanie paszy, niższe koszty i mniejszą presję na środowisko — co potwierdzają przeglądy badań nad enzymami paszowymi.
Co robi każdy enzym
Różne enzymy biorą się za różne składniki paszy — często łączy się je w jednym preparacie, żeby objąć i fosfor, i włókna, i białko.
Fitaza — uwalnia fosfor z fitynianów
Większość fosforu w roślinach jest związana w postaci fitynianów, których ptak słabo trawi. Fitaza rozbija ten związek i uwalnia fosfor, dzięki czemu staje się on dostępny dla ptaka. Efekt: można dodać mniej drogiego fosforu nieorganicznego do paszy, a mniej fosforu trafia do środowiska wraz z odchodami.
Ksylanaza — rozkłada arabinoksylany
Pszenica, żyto i pszenżyto zawierają lepkie włókna (arabinoksylany), które zagęszczają treść jelita i utrudniają wchłanianie. Ksylanaza je rozcina, obniżając lepkość i poprawiając strawność. Efektem ubocznym jest często suchsza ściółka, bo odchody są mniej luźne — a sucha ściółka to lepsza kondycja łap.
Beta-glukanaza — radzi sobie z jęczmieniem i owsem
Beta-glukany to z kolei lepkie włókna typowe dla jęczmienia i owsa. Beta-glukanaza je rozkłada, zmniejszając lepkość treści pokarmowej i poprawiając wykorzystanie tych zbóż. Dzięki temu można szerzej sięgać po tańsze surowce, nie tracąc na strawności ani na jakości ściółki.
Proteaza — wspiera trawienie białka
Proteaza pomaga rozłożyć białko paszy na przyswajalne fragmenty, w tym także niektóre białka utrudniające trawienie. Lepsze wykorzystanie białka oznacza mniej azotu wydalanego do środowiska oraz oszczędność drogich surowców białkowych. Często łączy się ją z innymi enzymami w jednym preparacie.
Efekt środowiskowy — mniej azotu i fosforu
Im więcej składników ptak realnie wykorzysta, tym mniej ich wyląduje w gnojowicy i w środowisku. Fitaza ogranicza wydalanie fosforu, a lepsza strawność białka — wydalanie azotu. To realne odciążenie środowiska, które bywa też wymogiem przy gospodarowaniu nawozem naturalnym i ograniczaniu spływu fosforu do wód.
Efekt ekonomiczny — tańsza receptura
Enzymy pozwalają „odzyskać" składniki, za które inaczej trzeba by zapłacić: mniej dodatku fosforu nieorganicznego, lepsze wykorzystanie zbóż i białka. Dobrze dobrany enzym często zwraca się przez niższy koszt paszy na kilogram przyrostu. Klucz to dopasowanie enzymu do składu receptury i przestrzeganie dawki.
Enzymy paszowe krok po kroku
- 1
Zacznij od składu paszy
Dobór enzymu zaczyna się od tego, co jest w paszy. Dużo pszenicy i żyta to argument za ksylanazą, jęczmień i owies — za beta-glukanazą, a wysoki udział surowców roślinnych zawsze przemawia za fitazą. Najpierw spójrz na recepturę, dopiero potem dobieraj enzym, a nie odwrotnie.
- 2
Wybierz enzym lub preparat złożony
Możesz sięgnąć po pojedynczy enzym albo gotowy preparat wieloskładnikowy, który obejmuje i fosfor, i włókna, i białko. Wybieraj produkty z jasno podaną aktywnością i — jako dodatki paszowe — zarejestrowane w UE. Pamiętaj, że enzymy to dodatki paszowe podlegające unijnemu prawu, więc stosuj tylko dozwolone preparaty.
- 3
Ustaw dawkę i uwzględnij ją w recepturze
Trzymaj się aktywności i dawki podanej przez producenta. Przy fitazie często stosuje się tzw. „matrycę" — czyli planowo obniża dodatek fosforu i części składników, bo enzym je uwolni. To właśnie tu rodzi się oszczędność, ale wymaga świadomego przeliczenia receptury, najlepiej z żywieniowcem.
- 4
Zadbaj o jakość przy produkcji paszy
Enzymy to białka wrażliwe na wysoką temperaturę, więc liczy się sposób produkcji i przechowywania paszy. Sprawdź, czy preparat jest odporny na granulowanie, jeśli pasza jest granulowana, albo wybierz formę dodawaną po obróbce termicznej. Źle potraktowany enzym po prostu nie zadziała.
- 5
Obserwuj ściółkę, odchody i wyniki
Po wprowadzeniu enzymu patrz na to, co widać: suchość ściółki, konsystencję odchodów, wyrównanie stada i wykorzystanie paszy. Suchsza ściółka i bardziej zwarte odchody to częsty, dobrze widoczny efekt enzymów na NSP. Zapisuj zmiany, żeby porównać rzuty i ocenić, czy enzym się zwraca.
- 6
Policz efekt środowiskowy i koszt
Na koniec zsumuj korzyści: ile mniej fosforu i azotu trafia do środowiska oraz o ile tańsza wyszła receptura. To dwie strony tej samej decyzji — enzym ma sens, gdy poprawia wynik i odciąża środowisko. Notuj te liczby, by świadomie planować kolejne receptury.
Najczęstsze pytania o enzymy paszowe
Co właściwie robi fitaza?add
Fitaza uwalnia fosfor związany w roślinach w postaci fitynianów, których ptak słabo trawi. Dzięki temu fosfor staje się dla ptaka dostępny, można dodać mniej drogiego fosforu nieorganicznego do paszy, a mniej fosforu trafia z odchodami do środowiska. To jeden z najczęściej stosowanych enzymów paszowych właśnie ze względu na efekt środowiskowy i ekonomiczny.
Czym są NSP i dlaczego przeszkadzają?add
NSP to nieskrobiowe polisacharydy, czyli lepkie włókna obecne m.in. w pszenicy, życie, jęczmieniu i owsie. Zagęszczają treść jelita i utrudniają wchłanianie składników, a odchody robią się luźniejsze, co rozmiękcza ściółkę. Ksylanaza i beta-glukanaza je rozkładają, poprawiając strawność i często osuszając ściółkę.
Czy enzymy obniżają koszt paszy?add
Mogą obniżyć, bo pozwalają lepiej wykorzystać to, co już jest w paszy. Fitaza ogranicza potrzebę dodawania drogiego fosforu, a enzymy na NSP poprawiają strawność zbóż i białka. Przy fitazie często planowo obniża się dodatek fosforu i części składników (tzw. matryca), co właśnie daje oszczędność — ale wymaga to przeliczenia receptury.
Czy enzymy są dozwolone i bezpieczne?add
Enzymy paszowe to dodatki paszowe podlegające prawu unijnemu — dozwolone preparaty są ujęte w rejestrze dodatków paszowych UE, z określonym zastosowaniem i dawkowaniem. Stosując zarejestrowany preparat zgodnie z zaleceniami producenta, działasz w ramach przepisów. Warto trzymać się dawki, bo to ona decyduje o skuteczności i bezpieczeństwie.
Zapisz recepturę i dodatki w DlaFerm.pl
W DlaFerm.pl przy karcie stada odnotujesz, jakie enzymy i dodatki paszowe stosujesz, a kalkulatory paszowe pomogą zaplanować recepturę i dawki. Załóż darmowe konto albo napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151