Szczepienie drobiu przeciw grypie ptaków: co musisz wiedzieć jako hodowca
Szczepionki przeciw HPAI są dopuszczone w UE i stosowane w wybranych krajach. Dowiedz się, jaki jest aktualny status w Polsce, dla kogo przeznaczone są szczepienia i co oznaczają dla handlu.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Czym jest grypa ptaków (HPAI) i dlaczego rozważane są szczepienia?
Wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI), wywoływana głównie przez wirusy podtypu H5N1 (kladu 2.3.4.4b), jest jedną z najpoważniejszych chorób zakaźnych w produkcji drobiarskiej. Od 2020 roku UE notuje bezprecedensowe epizootie, które doprowadziły do likwidacji setek milionów sztuk drobiu. W odpowiedzi Komisja Europejska i EFSA podjęły ocenę możliwości stosowania szczepień jako narzędzia uzupełniającego bioasekurację — nie zamiast niej.
Jaki jest status szczepień przeciw HPAI w UE?
Unia Europejska dopuszcza szczepienia drobiu przeciw HPAI od 2023 roku — jako uzupełnienie strategii, w której dotąd dominowało wybijanie zakażonych stad. Francja jako pierwsza wdrożyła program na dużą skalę: od października 2023 roku szczepi wyłącznie kaczki i do listopada 2024 roku zaszczepiła ok. 61 mln ptaków. Holandia prowadzi program pilotażowy szczepienia kur niosek (od 2025 roku do początku 2027). Polska nie uruchomiła dotychczas obowiązkowego ani zalecanego programu szczepień dla drobiu komercyjnego — Główny Inspektorat Weterynarii na bieżąco monitoruje sytuację i wydaje komunikaty dotyczące zagrożenia.
Czy szczepienia przeciw HPAI są obowiązkowe w Polsce?
Na dzień aktualizacji poradnika (stan na 2025/2026) szczepienia drobiu przeciw HPAI nie są w Polsce obowiązkowe i nie są prowadzone. Ich ewentualne wprowadzenie wymagałoby decyzji administracyjnej Głównego Lekarza Weterynarii lub rozporządzenia ministra właściwego ds. rolnictwa. Temat jest jednak przedmiotem dyskusji w branży — Krajowa Federacja Hodowców Drobiu i Producentów Jaj (KFHDiPJ) proponuje uruchomienie programu pilotażowego dla niosek. Hodowcy powinni śledzić komunikaty GIW pod adresem wetgiw.gov.pl — sytuacja może ulec zmianie w przypadku eskalacji zagrożenia.
Jaki wpływ mają szczepienia na handel drobiem i jajami?
Kwestia handlu to kluczowa bariera dla masowego stosowania szczepionek. Zasada DIVA (Differentiating Infected from Vaccinated Animals) pozwala rozróżnić ptaki zaszczepione od zakażonych za pomocą specjalnych testów diagnostycznych. Kraje importujące drób mogą nakładać ograniczenia na produkty ze stref objętych szczepieniami. Dlatego każdy krajowy program szczepień musi być uzgodniony z partnerami handlowymi i notyfikowany do Komisji Europejskiej zgodnie z rozporządzeniem UE 2016/429.
Jak DlaFerm.pl pomaga śledzić zagrożenie HPAI?
DlaFerm.pl udostępnia mapę aktywnych ognisk HPAI w Polsce, aktualizowaną na podstawie danych GIW. Hodowcy w strefach objętych ograniczeniami lub w pobliżu aktywnych ognisk mogą szybko sprawdzić, jakie obowiązki nakłada na nich decyzja powiatowego lekarza weterynarii. Aplikacja pomaga też prowadzić elektroniczną księgę wejść na fermę — element bioasekuracji wymagany niezależnie od statusu szczepień. Więcej: Grypa ptaków HPAI i Mapa HPAI.
Co warto wiedzieć o szczepieniach przeciw HPAI w Europie
Każdy z poniższych aspektów ma bezpośrednie przełożenie na decyzje hodowcy.
Dopuszczenie szczepionek w UE
Kilka szczepionek inaktywowanych przeciw HPAI H5 uzyskało pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w UE. Szczepionki muszą spełniać wymagania EFSA oraz EMA (Europejska Agencja Leków) i są stosowane wyłącznie na podstawie upoważnienia krajowego organu weterynaryjnego.
Zasada DIVA
DIVA (Differentiating Infected from Vaccinated Animals) to strategia diagnostyczna pozwalająca odróżnić ptaki zaszczepione od zakażonych. Jej stosowanie jest warunkiem koniecznym każdego krajowego programu szczepień — bez niej niemożliwe jest monitorowanie, czy wirus HPAI nadal krąży w stadzie.
Programy szczepień — Francja, Holandia, Węgry
Francja od października 2023 roku szczepi wyłącznie kaczki — obowiązkowo w stadach liczących co najmniej 250 ptaków; do listopada 2024 roku zaszczepiono ok. 61 mln kaczek. Według danych francuskich w pierwszym sezonie odnotowano tylko ok. 10 ognisk HPAI wobec szacowanych ~487 bez szczepień, a stosowane szczepionki są zgodne z zasadą DIVA. Holandia prowadzi program pilotażowy szczepienia kur niosek (2025 – początek 2027), a Węgry wdrożyły działania dla gęsi i kaczek. Każdy program wymaga uprzedniej notyfikacji Komisji Europejskiej i uzgodnień handlowych z państwami trzecimi.
Polska — monitorowanie bez programu
GIW prowadzi aktywne monitorowanie HPAI (badania dzikich ptaków, drobiu i środowiska) zgodnie z planem zatwierdzonym przez KE. Polska nie wdrożyła programu szczepień — hodowcy nie mają obowiązku ani możliwości zaszczepienia stad bez decyzji GIW.
Rozporządzenie UE 2016/429 — ramy prawne
Tzw. Prawo o zdrowiu zwierząt reguluje warunki stosowania szczepień profilaktycznych i interwencyjnych. Artykuły 46–48 określają procedurę tworzenia programów szczepień przez państwa członkowskie, wymagając zatwierdzenia przez Komisję Europejską.
WOAH i handel międzynarodowy
Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (WOAH/OIE) aktualizuje wytyczne dotyczące handlu drobiem ze stref objętych szczepieniami. Eksporterzy muszą dokumentować status szczepień i wyniki badań DIVA, aby zachować dostęp do rynków krajów importujących.
Jak wyglądałyby szczepienia przeciw HPAI w praktyce
Poniższe kroki opisują procedurę w przypadku uruchomienia krajowego programu szczepień.
Decyzja organu weterynaryjnego
Szczepienia mogą być wdrożone wyłącznie na podstawie decyzji właściwego organu — GIW lub powiatowego lekarza weterynarii. Hodowca nie może samodzielnie zakupić i zastosować szczepionki przeciw HPAI poza zatwierdzonym programem.
Rejestracja i identyfikacja stada
Ferma objęta programem szczepień musi być zarejestrowana i posiadać aktualny stan stada w ewidencji. Ptaki zaszczepione oznacza się i dokumentuje, a wyniki szczepień są zgłaszane do organu weterynaryjnego.
Badania serologiczne — zasada DIVA
Równolegle ze szczepieniami prowadzone są badania serologiczne z użyciem testu DIVA, który pozwala stwierdzić, czy wirus faktycznie krąży w stadzie. Bez tego monitorowania nie można odróżnić odporności poszczepiennej od zakażenia.
Bioasekuracja pozostaje obowiązkowa
Szczepienia nie zastępują bioasekuracji — obowiązki hodowcy w zakresie kontroli wejść, stref czystej i brudnej, dezynfekcji i kwarantanny nowych ptaków pozostają w mocy niezależnie od statusu szczepień stada.
Najczęstsze pytania o szczepienia drobiu przeciw grypie ptaków
Czy w Polsce można szczepić drób przeciw grypie ptaków?add
Na dzień aktualizacji poradnika (czerwiec 2026) Polska nie prowadzi obowiązkowego ani zalecanego programu szczepień drobiu komercyjnego przeciw HPAI. Szczepionki są dostępne i dopuszczone w UE, jednak ich stosowanie wymaga decyzji Głównego Lekarza Weterynarii. Hodowcy powinni śledzić komunikaty GIW na wetgiw.gov.pl.
Jakie kraje UE szczepiły drób przeciw HPAI?add
Francja jako pierwsza w UE wdrożyła program szczepień na dużą skalę — od października 2023 roku szczepi wyłącznie kaczki (obowiązkowo w stadach od 250 ptaków); do listopada 2024 roku zaszczepiono ok. 61 mln ptaków, a liczba ognisk HPAI spadła do ok. 10 wobec szacowanych ~487 bez szczepień. Ponieważ szczepionki są zgodne z zasadą DIVA, w styczniu 2025 roku USA wznowiły import francuskiego drobiu. Holandia prowadzi pilotaż szczepienia kur niosek (2025 – początek 2027), a Węgry wdrożyły działania dla gęsi i kaczek.
Co to jest zasada DIVA i dlaczego jest ważna?add
DIVA (Differentiating Infected from Vaccinated Animals) to strategia diagnostyczna, która pozwala rozróżnić ptaki zaszczepione od rzeczywiście zakażonych wirusem HPAI. Jest warunkiem koniecznym każdego programu szczepień w UE — bez niej handlowe partnerzy nie mogą mieć pewności, że stado jest wolne od choroby.
Czy szczepienia przeciw HPAI wpływają na możliwość eksportu?add
Tak. Kraje trzecie mogą nakładać ograniczenia importowe na drób i jaja ze stref objętych szczepieniami. Dlatego każdy program szczepień musi być notyfikowany do Komisji Europejskiej i uzgodniony z partnerami handlowymi. Stosowanie zasady DIVA i odpowiedniej dokumentacji zmniejsza te ograniczenia.
Czy szczepienia zastępują bioasekurację fermy?add
Nie. Szczepienia są narzędziem uzupełniającym, a nie zastępującym bioasekurację. Obowiązki hodowcy — kontrola wejść, strefa czysta i brudna, dezynfekcja, kwarantanna nowych ptaków — pozostają w mocy niezależnie od tego, czy stado jest zaszczepione.
Gdzie znaleźć aktualne informacje o zagrożeniu HPAI w Polsce?add
Aktualne komunikaty o ogniskach HPAI publikuje Główny Inspektorat Weterynarii na wetgiw.gov.pl oraz europejski system ADIS (Animal Disease Information System) Komisji Europejskiej. DlaFerm.pl udostępnia również mapę ognisk HPAI na stronie dlaferm.pl/mapa/hpai — na bieżąco aktualizowaną na podstawie danych GIW.
Źródła i materiały
- linkGłówny Inspektorat Weterynarii — komunikaty i monitorowanie HPAI
- linkEFSA — ocena ryzyka i opinie naukowe dot. HPAI i szczepień drobiu
- linkKomisja Europejska — programy szczepień i prawo o zdrowiu zwierząt (EU 2016/429)
- linkWOAH — wytyczne dotyczące handlu drobiem ze stref szczepień
- linkGov.pl — aktualności weterynaryjne dla hodowców drobiu
Chcesz monitorować zagrożenie HPAI na swojej fermie?
DlaFerm.pl pokazuje aktywne ogniska HPAI na mapie i pomaga prowadzić dokumentację wymaganą przez Inspekcję Weterynaryjną. Napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151