Jak powstaje jajo — droga przez jajowód kury
Jajo, które widzisz na stole, to efekt prawie dobowej pracy organizmu kury. Żółtko, białko, błony i skorupa — każda z tych warstw powstaje w innym miejscu jajowodu. Tłumaczymy to krok po kroku, po ludzku, i pokazujemy, dlaczego żywienie niosek ma tak duże znaczenie dla jakości jaj.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Kura nioski znosi jedno jajo mniej więcej co 24–25 godzin. Żeby to było możliwe, w jej ciele przez cały czas trwa praca: żółtko dojrzewa w jajniku, a potem wędruje przez długi jajowód, gdzie kolejno narasta na nim białko, błony pergaminowe i twarda skorupa. To niesamowity proces — dlatego warto go zrozumieć, bo bezpośrednio przekłada się na jakość jaj w Twojej fermie.
Dlaczego warto znać budowę jajowodu?
Każda warstwa jaja powstaje w innym miejscu jajowodu. Jeśli coś jest nie tak ze skorupą, białkiem albo żółtkiem, można trafniej szukać przyczyny — w żywieniu, zdrowiu kury lub warunkach środowiskowych. Szczegóły dotyczące budowy gotowego jaja opisuje poradnik budowa jaja kurzego. Zasady żywienia niosek, które wpływają na ten proces, znajdziesz w żywieniu niosek — normy.
Jak długo trwa tworzenie jaja?
Całe jajo powstaje orientacyjnie w ciągu 24–25 godzin. Najdłuższy etap to formowanie skorupy w macicy (gruczole skorupowym) — trwa mniej więcej 20 godzin. Dlatego kura potrzebuje wapnia przede wszystkim wieczorem i w nocy, kiedy skorupa się tworzy. To bezpośredni powód, dla którego żywienie niosek musi być zbilansowane pod kątem wapnia.
Jak jajo wędruje przez jajowód — 6 etapów
- 1
Jajnik — dojrzewanie żółtka
W jajniku kury dojrzewają pęcherzyki (każdy zawiera żółtko, czyli komórkę jajową z dużym zapasem pokarmu). Kiedy pęcherzyk jest gotowy, pęka i uwalnia żółtko — ten moment nazywa się owulacją. Kura ma tylko jeden czynny jajnik (lewy). Dojrzewanie żółtka trwa kilka dni, ale sama owulacja zajmuje chwilę.
- 2
Lejek (infundibulum) — wejście do jajowodu i ewentualne zapłodnienie
Zaraz po owulacji żółtko wpada do lejka — szerokiego wejścia jajowodu. Tu, jeśli w fermie jest kogut, może dojść do zapłodnienia. Lejek jest aktywny przez krótki czas (orientacyjnie 15–30 minut) — jeśli żółtko nie zostanie złapane przez lejek, trafia do jamy ciała kury i jest wchłaniane. Samo przejście żółtka przez lejek trwa około 15–30 minut.
- 3
Magnum — narastanie białka
W magnumie — najdłuższym odcinku jajowodu — na żółtku narasta większość białka jaja. Żółtko obraca się w trakcie wędrówki, dzięki czemu białko otacza je równomiernie. To tu tworzą się też chalazy — skręcone włókna białkowe utrzymujące żółtko w środku jaja. Czas spędzony w magnumie wynosi orientacyjnie około 3 godzin.
- 4
Cieśń (przesmyk) — błony pergaminowe
W cieśni tworzą się dwie cienkie błony pergaminowe (błona zewnętrzna i wewnętrzna), które otaczają białko i żółtko niczym miękka torebka. Na końcu cieśni pod błonami gromadzi się też trochę wody i minerałów. Czas w cieśni wynosi orientacyjnie 1–1,5 godziny. Błony pergaminowe są dobrze widoczne, gdy obierasz ugotowane jajo na twardo — to ta cienka warstewka pod skorupą.
- 5
Macica (gruczoł skorupowy) — skorupa i kolor
To najdłuższy i najważniejszy dla hodowcy etap. W macicy na błonach pergaminowych odkłada się węglan wapnia, tworząc twardą skorupę. Pod koniec tego etapu nadawany jest kolor — barwniki wnikają w skorupę, dając jej charakterystyczną barwę (białą, brązową lub nakrapianą, zależnie od rasy kury). Czas w macicy wynosi orientacyjnie około 20 godzin. Dlatego kura potrzebuje dużo wapnia w paszy, zwłaszcza wieczorem i w nocy — to właśnie wtedy skorupa jest aktywnie budowana. Więcej o tym, ile wapnia i kiedy podawać, przeczytasz w żywieniu niosek — normy.
- 6
Pochwa i kloaka — zniesienie jaja
Gotowe jajo przesuwa się do pochwy i kloaki, skąd jest znoszone. Kura znosi jajo tępym końcem do przodu (tępym końcem wychodzi na zewnątrz jako pierwsza). W chwili zniesienia kura jest już po kolejnej owulacji — nowe żółtko weszło do lejka, a cały cykl zaczyna się od nowa. Dlatego zdrowa nioka może znosić jedno jajo mniej więcej co dobę.
Co wpływa na jakość jaja — żywienie, zdrowie i warunki
Każdy etap jajowodu ma swoje wymagania. Poniżej najważniejsze czynniki, które hodowca może kontrolować.
Wapń w paszy — fundament dobrej skorupy
Skorupa to w ponad 90% węglan wapnia. Kura potrzebuje dużo wapnia w diecie, zwłaszcza wieczorem i w nocy, gdy macica aktywnie buduje skorupę. Brak wapnia lub jego słabe przyswajanie (np. przy niedoborze witaminy D3) prowadzi do cienkich, łamliwych lub zniekształconych skorup. Więcej w poradniku żywienie niosek — normy.
Białko i energia — żółtko i białko jaja
Żółtko i białko jaja to głównie białka i tłuszcze. Dieta uboga w białko lub energię przekłada się na mniejsze żółtka, gorsze białko i słabszą jakość wewnętrzną jaja. Kury w szczycie nieśności mają bardzo wysokie zapotrzebowanie na aminokwasy — szczególnie metioninę i cystynę.
Zdrowie kury i choroby dróg rodnych
Infekcje bakteryjne (np. zapalenie jajowodu, zapalenie otrzewnej) i choroby wirusowe (np. zakaźne zapalenie oskrzeli, IB) mogą zaburzać każdy etap tworzenia jaja — powodując jaja bez skorupy, z fałdowaną lub szorstką skorupą, mętnym białkiem czy zmienionym kształtem. Ocena jakości jaj (jednostki Haugha i inne wskaźniki) opisana jest w poradniku ocena jakości jaj — jednostki Haugha.
Ciekawostki o powstawaniu jaja
Kilka rzeczy, które warto wiedzieć, żeby lepiej rozumieć niosy i jakość jaj.
Kura ma jeden czynny jajnik
Kury (i prawie wszystkie ptaki) mają tylko jeden czynny jajnik — lewy. Prawy jajnik zanika we wczesnym rozwoju zarodkowym. To dlatego, że noszenie dwóch w pełni czynnych jajników byłoby dla ptaków za ciężkie — utrudniałoby lot. Kury oczywiście nie latają, ale ewolucja zostawiła im ten „oszczędnościowy" układ.
Kolor skorupy pochodzi od barwników, nie od rasy jako takiej
Brązowy kolor skorupy pochodzi od barwnika zwanego protoporfiryny IX, który kura odkłada w końcowym etapie w macicy. Biały kolor oznacza po prostu brak tego barwnika. Kolor jaja nie wpływa na wartość odżywczą — to tylko cecha rasy i genetyki kury. Kury rasy biała leghorn znoszą jaja białe, a np. Rhode Island Red — brązowe.
Nowe żółtko wchodzi do lejka niemal od razu po zniesieniu
Owulacja (uwolnienie nowego żółtka z jajnika) następuje zazwyczaj wkrótce po zniesieniu poprzedniego jaja — często w ciągu 30 minut. Dlatego u wydajnych niosek cykl trwa mniej więcej dobę i kura może przez wiele miesięcy znosić jajo prawie każdego dnia. Długość dnia świetlnego (program oświetlenia) ma ogromny wpływ na regulację tego cyklu.
Najczęstsze mity i błędy dotyczące powstawania jaja
Kilka popularnych nieporozumień, które warto znać.
Mit: jaja brązowe są zdrowsze niż białe
Kolor skorupy nie ma nic wspólnego z wartością odżywczą jaja. Brązowy kolor to tylko barwnik w skorupie, zależny od rasy kury. O jakości jaja decyduje żywienie, wiek kury i warunki chowu — nie kolor skorupy.
Mit: jajo bez koguta jest „gorsze"
Niezapłodnione jajo (zniesione przez kurę bez koguta) jest pod każdym względem takie samo jak zapłodnione — ten sam smak, ta sama wartość odżywcza. Różnica istnieje tylko na poziomie biologicznym: w zapłodnionym może rozwinąć się zarodek, jeśli jajo będzie ogrzewane.
Błąd: podawanie samego wapnia wieczorem wystarczy
Wapń wieczorem faktycznie jest ważny, bo wtedy kura aktywnie buduje skorupę. Jednak sama dieta musi być zbilansowana przez cały dzień — wapń bez witaminy D3 i odpowiedniego białka jest słabo przyswajany. Jednostronne suplementowanie wapnia bez korekty całej diety rzadko rozwiązuje problem łamliwych skorup.
Błąd: stara nioka znosi jaja tak samo dobrze jak młoda
Z wiekiem kury jakość jaj spada — skorupy stają się cieńsze, żółtka mniej intensywne, a odsetek jaj z wadami wzrasta. To naturalny efekt starzenia się jajowodu i jajnika. Wiesz już teraz, że każdy etap jajowodu musi działać sprawnie — z wiekiem ta sprawność maleje. Informacje o tym, jak rozpoznać dobrą nioskę, znajdziesz w poradniku jak poznać dobrą nioskę.
Najczęstsze pytania o powstawanie jaja
Jak długo trwa tworzenie jednego jaja?add
Orientacyjnie 24–25 godzin. Najdłuższy etap to formowanie skorupy w macicy (gruczole skorupowym) — trwa mniej więcej 20 godzin. Pozostałe etapy (lejek, magnum, cieśń) zajmują łącznie kilka godzin.
Dlaczego kury potrzebują dużo wapnia?add
Skorupa jaja to w ponad 90% węglan wapnia. Żeby zbudować jedną skorupę, kura zużywa kilka gramów wapnia — i powtarza to niemal codziennie. Brak wapnia lub witaminy D3 (potrzebnej do jego wchłaniania) prowadzi do cienkich, łamliwych skorup lub jaj bez skorupy. Dlatego pasza dla niosek jest bogata w wapń, a podaje się go szczególnie wieczorem i w nocy.
Skąd pochodzi kolor skorupy?add
Kolor skorupy nadaje barwnik (protoporfiryna IX), który kura odkłada w końcowym etapie tworzenia skorupy w macicy. Biała skorupa to brak barwnika. Brązowa, kremowa lub nakrapiana — to barwnik, zależny od rasy kury. Kolor nie ma wpływu na wartość odżywczą jaja.
Co to są chalazy w jaju?add
Chalazy to dwa skręcone sznureczki z białka, które trzymają żółtko w środku jaja — przymocowane do błon z obu stron. Tworzą się w magnumie, gdy żółtko obraca się podczas wędrówki przez jajowód. Wyraźne chalazy w świeżym jaju to dobry znak jakości.
Czy kura potrzebuje koguta, żeby znosić jaja?add
Nie. Kura znosi jaja bez koguta — jaja niezapłodnione. Kogut jest potrzebny tylko wtedy, gdy chcemy wylęgać pisklęta. Pod względem smaku i wartości odżywczej jajo niezapłodnione i zapłodnione są identyczne.
Dlaczego kury znoszą jaja tępym końcem do przodu?add
To kwestia budowy jajowodu i kształtu jaja. W pochwie i kloace jajo jest ustawione tępym końcem w kierunku wyjścia. Tępy koniec ma komorę powietrzną — po zniesieniu przez tę komorę przedostaje się powietrze, które piszklę będzie pierwszym wdechem. Więcej o budowie gotowego jaja w poradniku budowa jaja kurzego.
Prowadź niosy i jakość jaj w DlaFerm.pl
Chcesz notować dzienną nieśność, jakość skorup i wyniki stada w jednym miejscu? Załóż darmowe konto fermy albo napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151