Rzekomy pomór drobiu (choroba Newcastle, ND) — objawy, zgłoszenie, strefy
Choroba Newcastle (ND) to jedna z najgroźniejszych wirusowych chorób drobiu na świecie. Dowiedz się, jak rozpoznać objawy w stadzie, czym różni się od ptasiej grypy i co musisz zrobić przy podejrzeniu.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Czym jest rzekomy pomór drobiu (choroba Newcastle)?
Rzekomy pomór drobiu, zwany też chorobą Newcastle (ang. Newcastle Disease, ND), to wysoce zakaźna wirusowa choroba drobiu i wielu innych gatunków ptaków. Wywołuje ją wirus NDV (Newcastle Disease Virus) z rodziny Paramyxoviridae — stąd inna nazwa: paramyksowiroza drobiu. ND jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania do Inspekcji Weterynaryjnej w Polsce oraz notyfikacji do WOAH (dawniej OIE) na poziomie międzynarodowym.
Jak wirus ND się szerzy?
Wirus NDV przenosi się przede wszystkim drogą powietrzną (aerozol, kurz z odchodów i piór), przez bezpośredni kontakt z zakażonymi ptakami oraz pośrednio — przez zanieczyszczony sprzęt, odzież, pojazdy i karmę. Dzikie ptaki wodne i wędrowne, a szczególnie kormorany i mewy, mogą stanowić rezerwuar wirusa i wprowadzić go na fermę z zewnątrz. Wirus może przeżyć w środowisku przez wiele tygodni w niskich temperaturach.
Objawy choroby Newcastle u drobiu
Objawy zależą od patotypu wirusa (lentogeniczny, mezogeniczny, welogenny) i gatunku ptaka. W formie welogenny (najgroźniejszy), najczęściej spotykanej przy ogniskach epizootycznych, obserwuje się: nagły spadek nieśności, objawy oddechowe (kaszel, rzężenie, duszność), biegunkę o zielonkawym zabarwieniu, objawy nerwowe (skręt szyi — torticollis, drżenie, paraliż skrzydeł i nóg), obrzęk tkanek głowy i szyi oraz padanie. Śmiertelność w stadzie może sięgać 100% przy braku szczepień.
ND a ptasia grypa (HPAI) — kluczowe różnice
Objawy ND i HPAI (wysoce zjadliwej ptasiej grypy) mogą być do siebie podobne — oba wirusy powodują masowe padnięcia i objawy nerwowe. Kluczowa różnica to czynnik etiologiczny: ND = paramyksowirus NDV, HPAI = wirus influenzy A (podtypy H5, H7). Definitywne rozróżnienie wymaga badania laboratoryjnego (PCR). Przy podejrzeniu obu chorób postępowanie hodowcy jest identyczne: natychmiastowe powiadomienie powiatowego lekarza weterynarii i wstrzymanie ruchu ze stada. Więcej o ptasiej grypie: Ptasia grypa (HPAI) i Bioasekuracja fermy.
Obowiązek zgłaszania i strefy zwalczania ND
Każde podejrzenie choroby Newcastle należy natychmiast zgłosić powiatowemu lekarzowi weterynarii (PLW). Po potwierdzeniu ogniska właściwy organ ustanawia strefę zagrożoną i strefę nadzoru wokół fermy. W strefach obowiązuje zakaz przemieszczania drobiu i jaj wylęgowych, nakaz wzmocnionej bioasekuracji oraz obowiązkowe badania stad. Strefy i ich zasięgi wynikają z rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/605 i decyzji krajowego lekarza weterynarii. Bieżące ogniska ND: Mapa ognisk ND.
Objawy choroby Newcastle w stadzie drobiu
Objawy mogą pojawiać się gwałtownie i narastać w ciągu 24–48 godzin. Każde odstępstwo od normy w stadzie powinno być sygnałem alarmowym.
Nagły spadek nieśności
Kury przestają nieść lub nieśność spada o 50–100% w ciągu 1–2 dni. Jaja mogą być zniekształcone, z miękką lub zniszczoną skorupą. To często pierwszy sygnał ND w stadzie nieśnym.
Objawy oddechowe
Kaszel, rzężenie, świszczący oddech, duszność. Ptaki stoją z otwartymi dziobami, oddychają z wysiłkiem. Objawy oddechowe pojawiają się szczególnie u kurcząt i indyków.
Biegunka (zielona)
Wodnista, zielonkawa lub żółtawa biegunka, będąca wynikiem uszkodzenia jelitowego przez wirus. Towarzyszą jej odwodnienie i szybkie osłabienie stada.
Objawy nerwowe
Skręt szyi (torticollis), drżenie mięśni, paraliż skrzydeł i nóg, ruchy kolistego chodzenia. Objawy nerwowe są charakterystyczne dla formy welogennej i wskazują na zajęcie ośrodkowego układu nerwowego.
Obrzęk głowy i szyi
Sinica i obrzęk tkanek wokół oczu, głowy i szyi. Może towarzyszyć wydzielina z nozdrzy i oczu. Widoczny zwłaszcza u indyków i ptaków wodnych.
Masowe padnięcia
Śmiertelność dochodzi do 100% u ptaków nieszczepionych zakażonych szczepem welogennym. Padnięcia mogą poprzedzać pojawienie się wyraźnych objawów klinicznych.
Jak chronić stado przed chorobą Newcastle
Bioasekuracja i szczepienia to dwa filary ochrony fermy przed ND. Żadna z metod nie daje 100% pewności bez drugiej.
Szczepienia ochronne
Szczepienie stada jest najskuteczniejszą metodą zmniejszenia strat przy kontakcie z wirusem. W Polsce dostępne są szczepionki żywe i inaktywowane dopuszczone przez lekarza weterynarii. Więcej: Szczepienie przeciw ND.
Bioasekuracja — bariera fizyczna
Ograniczenie dostępu dzikich ptaków do kurników (siatki na otwory wentylacyjne), dezynfekcja wjazdów, zmiana odzieży, kontrola wejść. Wirus NDV ginie w środkach dezynfekcyjnych na bazie formaldehydu, podchlorynów i czwartorzędowych soli amoniowych.
Kontrola transportu i sprzętu
Pojazdy wjeżdżające na fermę muszą przejść dezynfekcję kół i kabin. Skrzynki, klatki i inne narzędzia używane przy ptakach powinny być odkażane między stadami. To kluczowe przy obsłudze wielu ferm.
Kwarantanna nowych ptaków
Każda nowa partia drobiu powinna być odizolowana przez minimum 21 dni. W tym czasie obserwuj, czy nie pojawiają się objawy choroby. Dotyczy to też ptaków powracających z targów, wystaw i innych farm.
Najczęstsze pytania o chorobę Newcastle (ND)
Czym jest choroba Newcastle (ND)?add
Choroba Newcastle (ND, rzekomy pomór drobiu) to wysoce zakaźna paramyksowiroza drobiu wywoływana przez wirus NDV. Objawia się objawami oddechowymi, nerwowymi, biegunką i masowymi padnięciami. Jest chorobą podlegającą obowiązkowemu zgłaszaniu w Polsce i na świecie.
Czym różni się ND od ptasiej grypy (HPAI)?add
Oba schorzenia mogą dawać podobne objawy — masowe padnięcia, zaburzenia oddechowe i nerwowe. Różni je czynnik wywołujący: ND to paramyksowirus NDV, HPAI to wirus grypy A (H5/H7). Definitywne rozróżnienie wymaga badania PCR w laboratorium weterynaryjnym.
Jakie są pierwsze objawy ND u kur?add
Najwcześniejsze objawy to nagły spadek nieśności, kaszel, rzężenie i apatia. W ciągu 24–48 godzin mogą pojawić się zielona biegunka, objawy nerwowe (skręt szyi, drżenie) i masowe padnięcia. Każde gwałtowne pogorszenie kondycji stada wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem weterynarii.
Czy ND jest groźna dla ludzi?add
Wirus NDV nie stanowi poważnego zagrożenia dla ludzi. Sporadycznie może powodować zapalenie spojówek (unikaj pocierania oczu po kontakcie z chorymi ptakami), ale nie wywołuje ciężkiej choroby u zdrowych dorosłych. Nie jest to choroba odzwierzęca o znaczeniu epidemicznym dla człowieka.
Co zrobić przy podejrzeniu ND na fermie?add
Niezwłocznie powiadom powiatowego lekarza weterynarii (PLW). Wstrzymaj wszelki ruch ptaków, jaj i osób z i na fermę. Nie usuwaj padłych ptaków do czasu przybycia Inspekcji. Zaizoluj chore stado. Obowiązek zgłoszenia dotyczy każdego hodowcy — brak zgłoszenia jest wykroczeniem.
Gdzie sprawdzić aktualne ogniska ND w Polsce?add
Bieżące ogniska choroby Newcastle w Polsce publikuje Główny Inspektorat Weterynarii (GIW) oraz mapa DlaFerm.pl dostępna pod adresem /mapa/nd. Dane aktualizowane są na bieżąco po każdym potwierdzonym ognisku.
Źródła i materiały
- linkGłówny Inspektorat Weterynarii — informacje o chorobie Newcastle
- linkEFSA — Scientific Opinion on Newcastle Disease (EFSA Journal)
- linkWOAH — Newcastle Disease Disease Card
- linkPIWet-PIB — Państwowy Instytut Weterynaryjny w Puławach
- linkRozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/605 — środki zwalczania ND
Chroń stado z DlaFerm.pl
Chcesz zobaczyć mapę ognisk ND na żywo albo masz pytanie o bioasekurację fermy? Napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151