Program zwalczania Salmonelli na fermie drobiu: badania, obowiązki i konsekwencje
Krajowy program zwalczania Salmonelli nakłada na każdego hodowcę obowiązek regularnego pobierania próbek i reagowania na wynik dodatni. Dowiedz się, które serotypy są objęte kontrolą, kto pobiera próbki i co się dzieje po stwierdzeniu zakażenia.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Czym jest krajowy program zwalczania Salmonelli?
Rozporządzenie (WE) nr 2160/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady zobowiązało państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia krajowych programów zwalczania określonych serotypów Salmonella w stadach drobiu. W Polsce programy te zatwierdza Główny Lekarz Weterynarii i są one corocznie aktualizowane na podstawie wytycznych Komisji Europejskiej. Celem jest redukcja częstości występowania zakażeń u ludzi wywoływanych przez pałeczki Salmonella pochodzenia drobiowego.
Które serotypy Salmonelli są objęte programem?
Zakresem obowiązkowego monitoringu objęte są przede wszystkim Salmonella Enteritidis i Salmonella Typhimurium (w tym wariant monofazowy 1,4,[5],12:i:-) — serotypy najczęściej wywołujące zakażenia pokarmowe u ludzi w Europie. Dla stad hodowlanych kur i indyków program obejmuje dodatkowo serotypy Hadar, Infantis oraz Virchow. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) regularnie ocenia epidemiologię i rekomenduje ewentualne rozszerzenie listy.
Kogo dotyczy program — kategorie stad
Programem objęte są: stada hodowlane kur (Gallus gallus), stada kur niosek, stada brojlerów oraz stada hodowlane i użytkowe indyków. Każda z tych kategorii ma określoną częstotliwość i sposób pobierania próbek. Minimalna wielkość stada objętego obowiązkiem badania może różnić się w zależności od kategorii — szczegóły zawiera aktualny program zatwierdzony przez GIW.
Kto pobiera próbki — hodowca czy inspekcja?
Próbki w ramach programu mogą być pobierane zarówno przez hodowcę (próbkowanie własne, tzw. operator sampling), jak i przez urzędowego lekarza weterynarii z Inspekcji Weterynaryjnej (próbkowanie urzędowe). Próbkowanie własne wykonuje się częściej — wyniki trafiają do lekarza weterynarii nadzorującego fermę. Próbkowanie urzędowe służy jako kontrola i weryfikacja. W razie rozbieżności wynik urzędowy jest rozstrzygający.
DlaFerm.pl — ewidencja pobierania próbek
Moduł SampleCollection w DlaFerm.pl pozwala rejestrować każde pobranie próbki: datę, kategorię stada, numer kurhnika, kto pobrał, numer zlecenia laboratoryjnego i wynik. Dokumentacja jest dostępna podczas kontroli Inspekcji Weterynaryjnej bez przeszukiwania segregatorów. Ewidencja próbek wpisuje się w szerszy system bioasekuracji fermy — zob. Bioasekuracja fermy drobiu.
Jak przebiega krajowy program zwalczania Salmonelli — 5 kluczowych elementów
Program obejmuje monitoring, laboratoryjne potwierdzenie, działania po wyniku dodatnim i restrykcje handlowe.
Obowiązkowe pobieranie próbek
Hodowca lub urzędowy lekarz weterynarii pobiera próbki z kurników zgodnie z harmonogramem określonym w programie. Próbki obejmują m.in. wymazy ze skarpetek wciąganych na buty (boot swabs), odchody, kurz gniazdowy lub sadła — w zależności od kategorii stada.
Badanie laboratoryjne w akredytowanym laboratorium
Próbki trafiają do laboratorium zatwierdzonego przez Inspekcję Weterynaryjną. Badanie obejmuje hodowlę, identyfikację serotypu i — w przypadku stad hodowlanych — typowanie fagowe lub molekularne. Wynik jest przekazywany do Powiatowego Inspektoratu Weterynarii.
Postępowanie po wyniku dodatnim
Stwierdzenie obecności regulowanego serotypu Salmonelli uruchamia procedurę: stado zostaje objęte nadzorem, a powiatowy lekarz weterynarii wydaje decyzję administracyjną. Jaja z zakażonego stada niosek mogą trafić wyłącznie do pasteryzacji lub utylizacji. Brojlery kierowane są do uboju pod nadzorem weterynaryjnym.
Leczenie i dekolonizacja — ograniczone możliwości
Stosowanie antybiotyków w celu usunięcia Salmonelli ze stada jest w UE ograniczone przepisami — leczenie nie może zastępować programu zwalczania. Dopuszcza się stosowanie kwasów organicznych w paszy i wodzie jako środka wspomagającego oraz szczepień (dostępnych dla wybranych serotypów i kategorii stad).
Czyszczenie, dezynfekcja i monitoring po opróżnieniu kurnika
Po zakończeniu cyklu w zakażonym stadzie kurnik musi przejść gruntowne czyszczenie i dezynfekcję. Skuteczność zabiegu jest weryfikowana kolejnym badaniem laboratoryjnym (tzw. próbkowanie środowiskowe) przed ponownym obsadzeniem.
Raportowanie do GIW i Komisji Europejskiej
Wyniki krajowego programu zwalczania Salmonelli są co rok raportowane do Komisji Europejskiej za pośrednictwem GIW. Dane wchodzą w skład raportu EFSA o trendach i źródłach chorób odzwierzęcych w UE.
Harmonogram i sposób pobierania próbek w zależności od kategorii stada
Każda kategoria ma odrębne wymagania dotyczące częstotliwości próbkowania i rodzaju materiału.
Stada hodowlane kur (Gallus gallus)
Próbkowanie w stadach hodowlanych jest najczęstsze: w stadzie piskląt — w ciągu 3 tygodni od umieszczenia w kurniku; w stadzie dorosłym — co najmniej dwukrotnie w cyklu produkcyjnym, w tym 4 tygodnie przed przemieszczeniem lub ubojem. Materiał: boot swabs + kurz gniazdowy lub odchody.
Stada kur niosek (produkcja jaj)
Próbkowanie urzędowe przeprowadza się co najmniej raz w ciągu 15-tygodniowego okresu odchowu, a następnie co 15 tygodni w stadium nieśności. Hodowca wykonuje dodatkowe próbkowanie własne. Materiał: boot swabs lub próbki odchodów pobierane z przenośnika taśmowego.
Stada brojlerów
Próbkowanie własne oraz urzędowe — w stadzie co najmniej raz w ciągu 3 tygodni przed planowanym ubojem. Materiał: boot swabs (para) z każdego kurnika. Wynik musi być znany przed przyjęciem stada do ubojni.
Stada hodowlane i użytkowe indyków
Podobny schemat jak dla kur, z próbkowaniem w odchowalni i w stadzie dorosłym. Serotypy objęte programem to S. Enteritidis, S. Typhimurium, Hadar, Infantis i Virchow.
Wymagania dotyczące materiału próbki
Standardem są boot swabs — skarpetki z gazy lub poliestru wciągane na buty i przemierzane po ściółce kurnika tak, by zebrać próbki odchodów z całej powierzchni. W stadach bezklatkowych i wolierowych dopuszcza się zbieranie próbek odchodów bezpośrednio z ściółki lub gniazd.
Najczęstsze pytania o Salmonellę na fermie drobiu
Kiedy hodowca musi zgłosić wynik dodatni Salmonelli?add
Laboratorium jest zobowiązane niezwłocznie poinformować powiatowego lekarza weterynarii o wyniku dodatnim w kierunku regulowanego serotypu Salmonelli. Hodowca powinien zostać poinformowany przez laboratorium i lekarza weterynarii nadzorującego fermę. Od tego momentu stado jest pod nadzorem, a hodowca nie może swobodnie dysponować jajami ani ptakami bez decyzji IW.
Co dzieje się z jajami z zakażonego stada niosek?add
Jaja z zakażonego stada niosek nie mogą trafiać bezpośrednio do sprzedaży jako jaja spożywcze. Dozwolone kierunki to: przetwórstwo z zastosowaniem pasteryzacji (produkty jajeczne), zakłady utylizacyjne lub — po decyzji IW — ubojnia. Decyzja powiatowego lekarza weterynarii określa dopuszczone kierunki przeznaczenia.
Czy można szczepić stado przeciw Salmonelli?add
Tak, szczepionki przeciw Salmonella Enteritidis i Typhimurium są dostępne dla stad niosek i hodowlanych. Szczepienie jest dopuszczone jako środek wspomagający — nie zastępuje obowiązkowego monitoringu i nie zwalnia z wykonywania próbek ani ze stosowania procedur bioasekuracyjnych. Program szczepień wymaga nadzoru lekarsko-weterynaryjnego.
Jak Salmonella dostaje się na fermę?add
Główne drogi wnikania to: zakażone pisklęta lub jaja wylęgowe (droga pionowa), pasze skażone pałeczkami Salmonella, gryzonie i ptaki dzikie, osoby wchodzące na fermę bez zmiany odzieży i dezynfekcji obuwia, a także pojazdy i sprzęt niepoddany dezynfekcji. Dlatego bioasekuracja i mycie kurnika są kluczowymi narzędziami profilaktyki.
Jak mycie i dezynfekcja kurnika wpływają na wyniki próbek Salmonelli?add
Gruntowne czyszczenie mechaniczne, opróżnienie z ściółki i odchodów, a następnie dezynfekcja środkami o udokumentowanej skuteczności wobec Salmonelli są podstawowymi narzędziami redukującymi zanieczyszczenie środowiskowe. Próbkowanie środowiskowe po dezynfekcji powinno wykazać brak regulowanych serotypów przed ponownym obsadzeniem kurnika. Więcej: Mycie i dezynfekcja kurnika.
Gdzie szukać aktualnych wymagań krajowego programu?add
Aktualne wytyczne programu zwalczania Salmonelli publikuje Główny Inspektorat Weterynarii (wetgiw.gov.pl). Roczne decyzje wykonawcze Komisji Europejskiej zatwierdzające krajowe programy są dostępne na EUR-Lex. Hodowcy powinni śledzić zmiany — programy są co roku aktualizowane.
Źródła i materiały
- linkGłówny Inspektorat Weterynarii — programy zwalczania chorób zwierząt
- linkEUR-Lex — rozporządzenie (WE) nr 2160/2003 w sprawie zwalczania Salmonelli
- linkEFSA — raport o trendach i źródłach chorób odzwierzęcych (Zoonoses report)
- linkGov.pl — Inspekcja Weterynaryjna, zwalczanie chorób zakaźnych
- linkEUR-Lex — rozporządzenie (WE) nr 853/2004 (higiena produktów pochodzenia zwierzęcego)
Śledź próbkowanie Salmonelli razem z DlaFerm.pl
Chcesz zobaczyć moduł ewidencji próbek w praktyce albo masz pytanie o program? Napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151