Systemy utrzymania niosek — porównanie klatkowego, ściołowego i wolierowego
Kury nieśne można trzymać na kilka różnych sposobów. Każdy system różni się od pozostałych pod względem dobrostanu zwierząt, kosztów budowy i pracy, czystości jaj oraz ceny, jaką płaci za nie sklep lub przetwórnia. Tłumaczymy, co oznacza każdy system i od czego zacząć przy wyborze.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Nie ma jednego najlepszego systemu utrzymania niosek, który pasuje do każdej fermy. Wybór zależy od tego, ile miejsca masz, jakim budżetem dysponujesz, do jakiej sieci handlowej lub przetwórni chcesz sprzedawać jaja i jakie przepisy o dobrostanie obowiązują w twoim kraju. Ten poradnik pokazuje różnice między systemami, żebyś mógł świadomie zdecydować.
Dlaczego stare klatki bateryjne są w Unii Europejskiej zakazane?
Tak zwane klatki konwencjonalne (bateryjne), w których kura miała zaledwie kilkadziesiąt centymetrów kwadratowych miejsca, bez gniazda ani grzędy, zostały zakazane w Unii Europejskiej od 2012 roku. Przepisy uznały je za niezgodne z wymogami dobrostanu. Od tamtej pory w UE można stosować wyłącznie klatki wzbogacone, które dają kurze więcej przestrzeni i zapewniają podstawowe elementy środowiska: gniazdo, grzędę i miejsce do grzebania. Więcej o dobrostanie i dopłatach w poradniku dobrostan drobiu i dopłaty.
Skąd biorą się liczby w tym poradniku?
Podane wartości, takie jak orientacyjna powierzchnia ok. 750 cm² na kurę w klatce wzbogaconej czy do ok. 9 kur na m² powierzchni użytkowej w chowie ściołowym i wolierowym, to wartości orientacyjne wynikające z unijnych przepisów o dobrostanie (dyrektywa 1999/74/WE i rozporządzenie 589/2008) oraz ogólnie przyjętych standardów w hodowli. Przepisy mogą się zmieniać — zawsze sprawdzaj aktualny stan prawny w swoim kraju.
Cztery główne systemy utrzymania kur niosek
Każdy system ma inne wymagania wobec budynku, inną gęstość obsady i inny wpływ na dobrostan ptaków. Poniżej skrótowy opis każdego z nich.
Klatki wzbogacone
Kury przebywają w klatkach, ale każda klatka jest wyposażona w gniazdo, grzędę i miejsce do grzebania (tzw. obszar ściółkowy). Minimalna powierzchnia to orientacyjnie ok. 750 cm² na kurę, z czego przynajmniej 600 cm² to przestrzeń użytkowa. System zapewnia łatwą kontrolę zdrowia, prostą higienę i niskie zużycie paszy — kury mają ograniczony ruch, więc mniej tracą energii. Wadą jest ograniczona swoboda ruchów w porównaniu z systemami bezklatkowym.
Chów ściołowy (na podłodze)
Kury chodzą swobodnie po ściółce (najczęściej słoma lub trociny) wewnątrz hali. Hala jest wyposażona w gniazda i grzędy. Gęstość obsady to orientacyjnie do ok. 9 kur na m² powierzchni użytkowej. Kury mogą swobodnie chodzić, grzebać i kąpać się w pyle — co jest dla nich zachowaniem naturalnym. Minusem jest większe ryzyko zabrudzenia jaj zniesionych poza gniazdem i wyższe koszty ściółki oraz pracy.
Chów wolierowy
Hala jest wyposażona w kilka poziomów (pomostów, rusztów), między którymi kury swobodnie się przemieszczają góra-dół. Dzięki temu można utrzymać dużą liczbę ptaków przy stosunkowo małej powierzchni podłogi hali, zachowując jednocześnie swobodę ruchów i naturalne zachowania. System wolierowy uważany jest za dobry kompromis między kosztem a dobrostanem. Wymaga jednak większej wiedzy obsługi i staranniejszego zarządzania gniazdem. Więcej w poradniku system wolierowy dla niosek.
Wolny wybieg i ekologiczny (bio)
Kury mają dostęp do wybiegu na zewnątrz przez co najmniej część doby (wolny wybieg) lub są hodowane według certyfikowanych zasad produkcji ekologicznej, które łączą dostęp do wybiegu z ekologiczną paszą i niższą obsadą. To systemy o najwyższym dobrostanie i najniższej gęstości obsady, ale też o najwyższych kosztach i najwyższych cenach jaj. Kody na jajkach z tych systemów to odpowiednio 1 i 0.
Kluczowe kryteria wyboru systemu utrzymania
Nie ma systemu idealnego — każdy ma swoje zalety i ograniczenia. Poniżej trzy najważniejsze kryteria, które warto wziąć pod uwagę.
Dobrostan i wymogi sieci handlowych
Przepisy UE zakazują starych klatek konwencjonalnych, ale wiele sieci handlowych i przetwórni idzie dalej i wymaga jaj z chowu wolnego od klatek (ściołowy, wolierowy, wybieg lub bio). Zanim zdecydujesz, sprawdź, do kogo będziesz sprzedawać i jakie kody jaj akceptuje twój odbiorca. Trend w Europie wyraźnie zmierza w stronę chowu bezklatkowego.
Koszt budowy i koszty bieżące
Systemy klatkowe wzbogacone mają zwykle niższy koszt budowy na kurę i niższe zużycie paszy (kury są mniej aktywne). Systemy bezklatkowe wymagają większej hali lub bardziej skomplikowanej infrastruktury (poziomy w wolierze), co podnosi koszt inwestycji. Dodatkowo ściółka w chowie ściołowym to regularny koszt materiału i pracy przy jej wymianie.
Czystość jaj, nieśność i upadki
W systemach klatkowych jaja staczają się na taśmę i są czyste. W systemach bezklatkowych część kur znosi jaja poza gniazdem (na podłodze), co zwiększa odsetek jaj zabrudzonych. Staranne zarządzanie gniazdem i oświetleniem (wyłączanie w nocy, żeby kury szły do gniazda wieczorem) bardzo pomaga. Upadki mogą być nieco wyższe w systemach bezklatkowych przy złym zarządzaniu, ale dobrze prowadzona ściółka i woliera dają podobne wskaźniki jak klatki. Więcej o jajach w poradniku systemy zbioru jaj.
Znakowanie jaj — co oznacza pierwsza cyfra kodu?
Na każdym jajku sprzedawanym w Unii Europejskiej musi być wytłoczony lub nadrukowany kod producenta. Pierwsza cyfra tego kodu mówi, w jakim systemie była utrzymywana kura, która zniosła to jajko.
Kod 0 — ekologiczny (bio)
Kury hodowane są zgodnie z zasadami produkcji ekologicznej: ekologiczna pasza, dostęp do wybiegu, niska obsada. To jajka z certyfikatem bio. Najdroższe w produkcji i sprzedaży.
Kod 1 — wolny wybieg
Kury mają dostęp na wybieg na zewnątrz przez co najmniej część doby. Pasza nie musi być ekologiczna. Jajka z wolnego wybiegu są droższe od jaj ściołowych, ale tańsze od bio.
Kod 2 — chów ściołowy
Kury trzymane są na ściółce wewnątrz hali, bez dostępu na zewnątrz. Mają jednak swobodę poruszania się po budynku, gniazda i grzędy. To jeden z najpopularniejszych systemów w Europie.
Kod 3 — chów klatkowy (wzbogacony)
Kury przebywają w klatkach wzbogaconych. W UE jedynym dopuszczalnym typem klatki od 2012 roku jest klatka wzbogacona — stare klatki bateryjne (konwencjonalne) są zakazane. Jajka „trójkowe" są najtańsze w produkcji.
Najczęstsze błędy przy wyborze systemu i zarządzaniu nioskami
Kilka rzeczy, które hodowcy popełniają najczęściej, decydując o systemie lub prowadząc stado w systemie bezklatkowym.
Wybór systemu bez sprawdzenia wymagań odbiorcy
Zainwestujesz w budowę lub przebudowę, a potem okaże się, że twój główny odbiorca wymaga jaj z konkretnego kodu. Zawsze najpierw sprawdź, jakie kody akceptuje sieć handlowa lub przetwórnia, do której planujesz sprzedawać. Umowa z odbiorcą powinna poprzedzać decyzję o systemie.
Zaniedbanie zarządzania gniazdem w systemie bezklatkowym
Kury znoszą jaja poza gniazdem wtedy, gdy gniazdo jest przepełnione, zbyt jasne, zbyt głośne lub dostępne w złej porze. Zamykaj gniazda na noc (kury nie powinny w nich nocować), kontroluj obsadę gniazd i dbaj o ściółkę. Zbyt dużo jaj podłogowych to straty finansowe i problem higieniczny.
Ignorowanie trendów prawnych i rynkowych
Przepisy o dobrostanie niosek zmieniają się — w kilku krajach UE toczą się lub zakończono już procesy ograniczenia lub zakazu klatek wzbogaconych. Przed dużą inwestycją warto sprawdzić kierunek zmian prawnych w swoim kraju i regionie, żeby za kilka lat nie musieć przebudowywać kurnika. Więcej o dobrostanie w poradniku dobrostan drobiu i dopłaty.
Zbyt duża obsada w systemie ściołowym lub wolierowym
Orientacyjna maksymalna obsada to do ok. 9 kur na m² powierzchni użytkowej w systemach ściołowym i wolierowym, ale realna obsada, przy której stado jest zdrowe i produktywne, może być niższa — szczególnie gdy wentylacja jest słabsza lub budynek starszy. Przekroczenie obsady szybko prowadzi do problemów z dziobaniem, chorobami i gorszą nieśnością. Zapoznaj się z rasami niosek w poradniku rasy kur niosek.
Najczęstsze pytania o systemy utrzymania niosek
Czy klatki bateryjne są nadal legalne w Polsce i UE?add
Nie. Tak zwane klatki konwencjonalne (bateryjne) zostały zakazane w całej Unii Europejskiej od 2012 roku. Od tamtej pory dopuszczalne są wyłącznie klatki wzbogacone, które muszą spełniać minimalne wymagania co do powierzchni, gniazda, grzędy i miejsca do grzebania. Trwają jednak dyskusje na poziomie UE o dalszym ograniczeniu lub całkowitym zakazie nawet klatek wzbogaconych.
Co oznacza cyfra na początku kodu na jajku?add
Pierwsza cyfra kodu wybitego na jajku informuje o systemie, w którym była utrzymywana nieśka: 0 — ekologiczny (bio), 1 — wolny wybieg, 2 — chów ściołowy, 3 — chów klatkowy (wzbogacony). Reszta kodu wskazuje kraj i numer producenta. Obowiązek znakowania dotyczy jaj klasy A sprzedawanych w UE.
Który system jest najlepszy dla dobrostanu kur?add
Z punktu widzenia dobrostanu kury najlepsza jest możliwość swobodnego poruszania się, grzebania, kąpania w pyle i korzystania z grzęd. Systemy bezklatkowe — ściołowy, wolierowy, wybieg i bio — dają kurze te możliwości. Wśród nich ekologiczny i wolny wybieg zapewniają najszersze warunki, ale wymagają największej powierzchni i wiążą się z najwyższymi kosztami. System wolierowy uważany jest za dobry kompromis: daje swobodę ruchu przy efektywnym wykorzystaniu hali.
Ile kur można trzymać na metrze kwadratowym w chowie ściołowym?add
Zgodnie z przepisami UE w chowie ściołowym i wolierowym orientacyjna maksymalna obsada to do ok. 9 kur na m² powierzchni użytkowej budynku. W praktyce realna obsada zapewniająca dobry dobrostan i produkcję bywa nieco niższa, zależnie od jakości wentylacji, rasy i zarządzania stadem.
Dlaczego w systemie ściołowym i wolierowym jest więcej brudnych jaj?add
Kury w systemach bezklatkowych mogą znosić jaja poza gniazdem — na podłodze lub na pomostach — szczególnie gdy gniazda są przepełnione lub źle zarządzane. Jaja leżące na ściółce lub na podłodze brudzą się szybko. Żeby zminimalizować ten problem, zamykaj gniazda na noc, kontroluj obsadę gniazd i dbaj o właściwe oświetlenie hali. Więcej w poradniku systemy zbioru jaj.
Czy warto inwestować w system wolierowy zamiast ściołowego?add
System wolierowy pozwala utrzymać więcej kur na tej samej powierzchni podłogi hali, bo kury korzystają z kilku poziomów. To ważne, gdy masz ograniczoną powierzchnię budynku. Wymaga jednak droższej infrastruktury i lepiej wyszkolonej obsługi. Dla dużych stad wolierowy często jest bardziej opłacalny w przeliczeniu na kurę niż czysty chów ściołowy. Szczegóły w poradniku system wolierowy dla niosek.
Zarządzaj stadem niosek w DlaFerm.pl
Chcesz śledzić nieśność, zdrowie stada i koszty w jednym miejscu, niezależnie od systemu utrzymania? Załóż darmowe konto fermy albo napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151