Odejście od klatek — przebudowa fermy na chów bezklatkowy
Klatki w hodowli niosek odchodzą do przeszłości. Unia Europejska zapowiada ich wycofanie, a sieci handlowe deklarują sprzedaż wyłącznie jaj bez klatek. Tłumaczymy, jakie są systemy bezklatkowe, co oznaczają kody na jajach i jak krok po kroku przebudować fermę, żeby uniknąć typowych problemów.
verifiedOd zespołu, który od lat organizuje pracę na fermach drobiu.
Chów bezklatkowy to każdy system, w którym nioski nie są trzymane w klatkach, tylko mają wolną podłogę, gniazda, grzędy i ściółkę. Ptak może chodzić, trzepotać skrzydłami, grzebać i znosić jaja w gnieździe — czyli zachowywać się tak, jak nakazuje natura. Dla hodowcy to większy nakład pracy i inwestycji, ale też zgodność z kierunkiem, w którym idzie cały rynek jaj w Europie.
Dlaczego klatki odchodzą?
Powodów jest kilka i wszystkie idą w jedną stronę. Europejska inicjatywa obywatelska „End the Cage Age" zebrała w 2021 roku około 1,4 miliona podpisów, a Komisja Europejska zapowiedziała wniosek o wycofanie klatek w hodowli. EFSA w opinii o dobrostanie kur niosek z 2023 roku zaleca odejście od klatek i zapewnienie ptakom grzęd, gniazd, ściółki oraz materiałów do dziobania. Do tego dochodzi presja rynku: duże sieci handlowe deklarują sprzedaż wyłącznie jaj „bez klatek" (cage-free), z zobowiązaniami na lata 2025–2026. Dla ferm oznacza to, że przebudowa to nie kwestia „czy", tylko „kiedy".
Jakie są systemy bezklatkowe i co znaczą kody na jajach
Każdy system ma swój kod, który trafia na skorupkę jaja. To pierwsza rzecz, którą widzi kupujący, i podstawa rozliczenia z odbiorcą.
System ściółkowy (kod 2)
Cała podłoga kurnika pokryta jest ściółką, a ptaki chodzą po niej swobodnie. Gniazda, grzędy, linie pojenia i karmienia rozmieszcza się na jednym poziomie. To najprostszy system bezklatkowy i najczęstszy pierwszy krok przy odejściu od klatek. Jaja oznacza się kodem 2.
System wolierowy (kod 2)
Woliera to system wielopoziomowy — gniazda, grzędy oraz linie pojenia i karmienia są ustawione na kilku kondygnacjach. Dzięki temu na tej samej powierzchni można utrzymać więcej ptaków niż w systemie ściółkowym, bo wykorzystuje się przestrzeń w pionie. Jaja również noszą kod 2 (chów ściółkowy).
Wolny wybieg (kod 1)
Ptaki mają dostęp do kurnika i do wybiegu na zewnątrz, czyli do otwartej przestrzeni z roślinnością. Wymaga to większego terenu i dobrego zarządzania wyjściami oraz zdrowotnością stada. Jaja z wolnego wybiegu oznacza się kodem 1 i zwykle uzyskują wyższą cenę.
Chów ekologiczny (kod 0)
Najwyższy standard: wolny wybieg połączony z paszą ekologiczną, mniejszą obsadą i wymogami certyfikacji ekologicznej. Ptaki mają dostęp na zewnątrz, a produkcja podlega kontroli jednostki certyfikującej. Jaja noszą kod 0 i są najdroższe w sprzedaży.
Kod na jaju — jak czytać
Pierwsza cyfra na skorupce to system chowu: 0 oznacza ekologiczny, 1 — wolny wybieg, 2 — ściółkowy, a 3 — klatkowy. To właśnie ten kod znika z półek, gdy sieci przechodzą na sprzedaż wyłącznie jaj bez klatek. Dalsza część kodu to oznaczenie kraju i numer fermy.
Co wybrać przy przebudowie
Najczęstszą drogą wyjścia z klatek jest przejście na system ściółkowy lub wolierowy, bo nie wymaga dodatkowego terenu pod wybieg. Woliera daje większą obsadę na tej samej powierzchni, ściółka jest prostsza w obsłudze. Wolny wybieg i chów ekologiczny to wyższa cena jaja, ale i większe wymagania co do gruntu, paszy i certyfikacji.
Przejście na chów bezklatkowy krok po kroku
- 1
Wybierz system i policz obsadę
Zacznij od decyzji, czy idziesz w ściółkę, wolierę, wolny wybieg czy ekologię. Od tego zależy, ilu ptaków utrzymasz na posiadanej powierzchni i jaki kod trafi na jaja. Woliera da większą obsadę w pionie, wolny wybieg wymaga dodatkowego terenu. Tę decyzję podejmij, zanim zamówisz wyposażenie.
- 2
Zdemontuj klatki i przygotuj halę
Usuń baterie klatkowe i przygotuj podłogę pod ściółkę oraz nowe linie technologiczne. To moment na sprawdzenie posadzki, instalacji i przyłączy. Dobrze zaplanowany demontaż skraca przestój między rzutami i ułatwia montaż nowego systemu.
- 3
Zamontuj gniazda, grzędy i linie
W systemie ściółkowym wszystko rozmieszczasz na jednym poziomie, w wolierze — na kilku kondygnacjach. Ustaw gniazda tak, by ptaki łatwo do nich trafiały, dołóż grzędy oraz linie pojenia i karmienia. Rozmieszczenie gniazd i grzęd wprost przekłada się na to, ile jaj znajdziesz później poza gniazdem.
- 4
Wzmocnij wentylację
W systemach bezklatkowych jest więcej pyłu i amoniaku niż w klatkach, bo ptaki grzebią w ściółce. Mocniejsza i dobrze sterowana wentylacja jest konieczna, żeby utrzymać jakość powietrza i suchą ściółkę. To jeden z najczęściej niedoszacowanych elementów przebudowy.
- 5
Ogranicz jaja znoszone poza gniazdem
Floor eggs, czyli jaja znoszone na ściółce zamiast w gnieździe, to typowy problem na starcie. Ograniczasz je dobrym rozmieszczeniem i oświetleniem gniazd, odpowiednim światłem w hali oraz przyzwyczajaniem młodych ptaków do gniazda od początku. Im mniej floor eggs, tym mniej pracy i lepsza jakość jaj.
- 6
Zarządzaj ściółką, światłem i zachowaniem stada
Sucha, sypka ściółka, przemyślany program świetlny i obserwacja stada to codzienna podstawa. W systemach bezklatkowych trzeba pilnować profilaktyki kanibalizmu i wydziobywania piór, bo ptaki mają ze sobą bliższy kontakt. Dobre zarządzanie światłem i ściółką to najtańsza polisa na spokojne stado.
Najczęstsze pytania o chów bezklatkowy
Czy klatki w hodowli niosek będą zakazane?add
Idzie w tym kierunku. Po inicjatywie „End the Cage Age", która w 2021 roku zebrała około 1,4 miliona podpisów, Komisja Europejska zapowiedziała wniosek o wycofanie klatek w hodowli, a EFSA w opinii z 2023 roku zaleca odejście od klatek. Niezależnie od tempa prac legislacyjnych sieci handlowe już teraz deklarują sprzedaż wyłącznie jaj bez klatek, więc rynek wymusza zmianę szybciej niż przepisy.
Czym różni się system ściółkowy od wolierowego?add
W systemie ściółkowym gniazda, grzędy oraz linie pojenia i karmienia są na jednym poziomie, a ptaki chodzą po ściółce na całej podłodze. Woliera to system wielopoziomowy — te same elementy ustawia się na kilku kondygnacjach, dzięki czemu na tej samej powierzchni utrzymasz więcej ptaków. Oba systemy dają jaja z kodem 2.
Co oznaczają kody na jajach?add
Pierwsza cyfra na skorupce to system chowu: 0 to chów ekologiczny, 1 — wolny wybieg, 2 — ściółkowy, a 3 — klatkowy. To właśnie kod 3 znika z półek, gdy sieci przechodzą na sprzedaż wyłącznie jaj bez klatek. Dalsza część kodu wskazuje kraj i numer fermy.
Z jakimi kosztami i wyzwaniami wiąże się przebudowa?add
Nakład inwestycyjny na stanowisko jest wyższy niż przy klatkach, a do tego dochodzą typowe wyzwania bezklatkowe: jaja znoszone poza gniazdem (floor eggs), ryzyko kanibalizmu i wydziobywania piór, większe zapylenie i emisja amoniaku oraz potrzeba dobrego zarządzania światłem i ściółką. Wszystkie da się opanować, ale wymagają mocniejszej wentylacji i lepszej obsługi stada niż klatki.
Zapisz system chowu i wyposażenie w DlaFerm.pl
W DlaFerm.pl odnotujesz, jaki system chowu masz w obiekcie i jak wyposażyłeś kurnik po przebudowie — wszystko przy karcie stada, razem z notatkami do dokumentów. Załóż darmowe konto albo napisz do nas.
Telefon
+48 796 258 151